SMOG – smoke (dym) & fog (mgła)

SMOG – smoke (dym) & fog (mgła)

Skąd się bierze, co wchodzi w jego skład i dlaczego tyle się o nim mówi?


Smog to nienaturalne zjawisko atmosferyczne zawierające zanieczyszczenia powietrza, które występuje w niskich warstwach atmosfery. Powstaje wskutek działalności człowieka oraz niekorzystnych zjawisk naturalnych takich jak wysokie ciśnienie atmosferyczne, oraz bezwietrzna pogoda. Przyczyną powstawania smogu jest też niekorzystne ukształtowanie terenu.

Wyróżnia się dwa rodzaje smogu:
  • smog londyński w którego skład wchodzą tlenek siarki(IV), tlenki azotu, tlenki węgla, sadza oraz trudno opadające pyły. Występuje głównie w okresie jesieni i zimy w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przyczyną występowania tego zjawiska jest inwersja temperatur, czyli wzrost temperatury powietrza wraz z wysokością
  • smog typu Los Angeles (smog fotochemiczny lub ozon troposferyczny) powstaje głównie w okresie letnim, w strefie klimatów podzwrotnikowych (subtropikalnych). Składa się głównie z tlenków węgla, tlenków azotu i węglowodorów. Związki te ulegają reakcjom fotochemicznym, których skutkiem jest powstawanie azotanu nadtlenku acetylu, aldehydów oraz ozonu
Główne przyczyny zanieczyszczeń powietrza w naszym kraju to:
  • domowe piece grzewcze (spalanie w piecach niskiej jakości paliwa oraz odpadów i śmieci)
  • transport samochodowy (spaliny emitowane przez samochody)
  • elektrownie węgla i zakłady przemysłowe (tworzą w niskich warstwach atmosfery tzw. dymną mgłę)
Substancje, które wchodzą w skład smogu:

SO– dwutlenek siarki. Bezbarwny gaz, który silnie podrażnia drogi oddechowe. Wchodząc w reakcję z parą wodną, która zawarta jest w powietrzu, staje się przyczyną powstawania kwaśnych deszczów. Szkodliwy zarówno dla ludzi, zwierząt i roślin. Powstaje w wyniku spalania paliw kopalnych zawierających siarkę (w zakładach przemysłowych, lokalnych kotłowniach oraz indywidualnych kotłach grzewczych). Normy: PL 350 µg/m³ (1 h); WHO 350 µg/m³ (1 h). Symbol µg oznacza mikrogram

C6H6 – benzen (organiczny związek chemiczny). Jest toksyczny, rakotwórczy oraz wykazuje działania narkotyczne. Otrzymywany w czasie przeróbki węgla kamiennego i ropy naftowej. Używa się go do produkcji tworzyw sztucznych, barwników, detergentów i farmaceutyków. Jest wchłaniany zarówno drogą oddechową, jak i przez skórę. Normy: PL 5 µg/m³ (1 rok); WHO 5 µg/m³ (1 rok)

PM10 – pył zawieszony PM10 składa się z mieszaniny cząstek organicznych i nieorganicznych o średnicy mniejszej niż 10 mikrometra. Może zawierać substancje toksyczne np. benzo(a)piren, metale ciężkie, dioksyny i furany. Normy: PL 50 µg/m³ (24 h); WHO 50 µg/m³ (24 h)

Benzo(a)piren to jeden z najbardziej toksycznych składników smogu. Odkładając się w organizmie, może powodować raka. Zmniejsza płodność i ma szkodliwe działanie na dziecko w łonie matki

PM2,5 – pył zawieszony PM2,5 składa się z mieszaniny cząstek organicznych i nieorganicznych o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra. Dociera do górnych dróg oddechowych, płuc oraz może przenikać do krwi. Normy: PL 25 µg/m³ (1 rok); WHO 10 µg/m³ (1 rok)

NO2 – dwutlenek azotu. Silnie toksyczny gaz o ostrym zapachu emitowany głównie przez samochody. Normy: PL 200 µg/m³ (1 h); WHO 200 µg/m³ (1 h)

O3 – ozon troposferyczny. Może powodować bóle głowy, bóle w klatce piersiowej, kaszel oraz podrażnienie błon śluzowych. Najwyższe stężenie występuje poza obszarami miejskimi w warunkach słonecznych, przy wysokiej temperaturze. Normy: PL 120 µg/m³ (8 h); WHO 120 µg/m³ (8 h)

CO – tlenek węgla to nieorganiczny związek chemiczny. Pochodzi z erupcji wulkanów i powstaje podczas pożarów lasów oraz w przemyśle, gdzie paliwem jest ropa lub węgiel. Jest też częścią spalin samochodowych. Normy: PL 10 000 µg/m³ (8 h); WHO 10 000 µg/m³ (8 h)

fot. Wodzisław Śląski, styczeń 2017 r.

Jaka jest szkodliwość smogu dla organizmu?
  • może wywoływać astmę oraz jej napady
  • może prowadzić do przewlekłego zapalenia oskrzeli
  • powoduje niewydolność oddechową, a także paraliż układu krwionośnego
  • jest przyczyną zmniejszenia masy urodzeniowej noworodka
  • zwiększa zapadalność na nowotwory oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP)

Według badań przeprowadzonych przez ESCAPE (European Study of Cohorts for Air Pollution Effects) w kwestii dotyczącej drobnych zanieczyszczeń do średnicy 2,5 mikrometra (PM 2,5) każdy wzrost gęstości pyłu o 5 mikrogramów na m³ podwyższa wzrost ryzyka śmierci z przyczyn naturalnych aż o 7%.

Od 2013 roku pyły zawieszone zalicza się do kancerogenów i są przyczyną zwiększenia zachorowalności na raka płuc – podaje WHO (World Health Organization, czyli Światowa Organizacja Zdrowia). Coraz bardziej popularne w dużych miastach stają się maski antysmogowe. Na rynku dostępne są też antysmogowe filtry do nosa >>> kliknij link

Polski Alarm Smogowy na swojej stronie podaje dane dotyczące najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce w roku 2016 >>> kliknij link

Według raportu WHO z 2016 roku, na 50 europejskich miast najbardziej zanieczyszczonych smogiem aż 33 są z Polski. W czołówce znajdują się Żywiec, Pszczyna, Rybnik i Wodzisław Śląski:

fot. Zanieczyszczenie powietrza (średnia roczna pyłów zawieszonych PM2,5) w miastach Unii Europejskiej (źródło: World Health Organization)

Jak podaje Gazeta Prawna, od 1 października 2017 roku obowiązuje rozporządzenie resortu rozwoju zaostrzające normy emisyjne dla domowych kotłów grzewczych. Mniej ekologiczne kotły można sprzedawać i instalować w domach do końca czerwca 2018 roku. Rozwiązania dotyczą kotłów do 500 kW, czyli takich, których używa się najczęściej w gospodarstwach domowych oraz małych i średnich zakładach.

“Od lipca 2018 r. w Polsce nie będzie można produkować ani instalować pieców o niższej niż piąta klasie emisyjności. W kotłach nie będzie można też instalować rusztów awaryjnych, które najczęściej służą do spalania odpadów komunalnych. W walce ze smogiem mają też pomóc foliówki, konkretnie opłaty, jakie będziemy płacili od nowego roku, chcąc otrzymać jednorazową plastikową torbę w sklepie.” (źródło: Gazeta Prawna)

Europejska Agencja Środowiska (EEA) niedawno uruchomiła mapę przedstawiającą Europejski Index Jakości Powietrza (European Air Quality Index) >>> kliknij link